Λύρα
Αγγείο ή Τουλούμ
Γαβάλ ή Χειλιαύλι
Ταούλ ή Νταούλι
Ιστορία - Λαογραφία |
| Μουσικά Όργανα | Ενδυμασίες | Τραγούδια | Εποχές - Μήνες |
|
Λύρα |
Αγγείο ή Τουλούμ |
Γαβάλ ή Χειλιαύλι |
Ταούλ ή Νταούλι |
| 
|
| 
|
| Ενδυμασίες | Αρχή Σελίδας |
| ΑΗΤΕΝ' ΤΣ ΕΠΑΡΑΠΕΤΑΝΕΝ | |
| Αητέν' τς επαραπέτανεν ψηλά σα επουράνια Είχε τ' ατζία ατ κόκκινα και το τσαρκούλν' ατ' μαύρον Εκράτνεν και σα κάρτζια του παλληκαρί βραχιόνας - Αητέμ, για δός με ασό κρατείς για πε με όθεν κείται - Ασο κρατώ κι δίγω σε αρ όθεν κείται λέγω |
Ακεί σο πέραν το ραχίν σ' ελάτια επ'εκεί μέρος Τραντέλλεναν εσκότωσαν και κείται μάτωμένος Μαύρα πουλία τρώγν' ατον και άσπρα τρυγιλίσκουν - Φάτε, πουλία μ', φάτεστε φατέστε τον καρίπην Σην θάλασσαν κολυμπετής, σ' ομάλια πεχλιβάνος Σον πόλεμον τραντέλλενας ρωμαίϊκον παλληκάρι. |
| Τραγούδια | |
| ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ | |
| Χριστός 'γεννέθεν, χαράν σον κόσμον, χα καλή ώρα, καλή σ' ημέρα. Χα καλόν παιδίν οψέ 'γεννέθεν, Oψέ 'γεννέθεν, ουρανοστάθεν. Τον εγέννεσεν η Παναγία, Τον ενέστεσεν Αϊ-Παρθένος. Εκαβάλκεψεν χρυσόν πουλάρι κι εκατήβεν σο σταυροδρόμι. 'Ερπαξαν Ατον οι χίλ' Εβραίοι, οι χίλ' Εβραίοι και μύριοι Εβραίοι. Ας ακρεντικά κι ασήν καρδίαν, αίμαν έσταξεν, χολή 'κ' εφάνθεν. Ούμπαν έσταξεν, και μύρος έτον, μύρος έτον και μυρωδία. | Εμυρίστεν ατο ο κόσμος όλεν, γιά μυρίστ' ατο κι εσύ αφέντα. Συ αφέντα, καλέ μ' αφέντα. 'Ερθαν τη Χριστού τα παλληκάρια και θημίζνε τον νοικοκύρην, νοικοκύρη μ' και βασιλέαν, Δέβα σο ταρέζ' κι έλα σην πόρταν, δος μας ούβας και λεφτοκάρυα. Κι' αν ανίεις μας, χαράν σην πόρτα σ'. - Καλά Χριστούγεννα και σ' έτη πολλά! |
| Τραγούδια | |
| ΑΚΡΙΤΑΣ ΟΝΤΕΣ ΕΛΑΜΝΕΝ | |
| Ακρίτας όντες έλαμνεν, σην παραποταμέαν. Επέγνεν κι έρτον κι έλαμνεν, την ώρα πέντ' αυλάκια. Επέγνεν κι έρτον κι έσπερνεν, εννέα κότια σπόρον. Έρθεν πουλίν κι εκόνεψεν, ση ζυγονί την άκρα. Σκούται και καλοκάθεται, ση ζυγονί την μέσεν. - Οπίσ' πουλίν, οπίσ πουλίν, μη τρως την βουκεντρέαν. | Και το πουλίν κελάηδεσεν, σαν ανθρωπί' λαλίαν. - Ακρίτα μου, ντο κάθεσαι, ντο στέκεις και περμένεις; Το ένοικο σ' εχάλασαν, και την καλή σ' επαίραν. Τ' όλον καλλίον τ' άλογο σ', στρώνε και καβαλκεύνε. Και τ' άλλα τα καθέτερα, στέκνε και χλιμιντρίζνε. Ακρίτας παραθύμωσεν, Ακρίτας εθερέθεν. |
| Τραγούδια | |
| ΕΝΑΝ ΑΣΤΡΕΝ ΕΞΕΒΕΝ | |
| Έναν άστρεν εξέβεν σην Ανατολήν άλλ΄ έναν κι άλλο εξέβεν σο Βαθύν τ΄ Ορμίν άλλ΄ έναν κι άλλο εξέβεν σο Καρά-Καπάν κι άλλ΄ έναν κι άλλο εξέβεν σ΄ Αρμαλού το Χάν Σοφίτσα μ΄ έξ΄ μ΄ εβγαίνεις και μη φαίνεσαι ελέπνεσαι και τ΄ άστρια και μαραίνεσαι ελέπ΄ σε και ν΄ ο φέγγον και δειλαίνεσαι ελέπ΄ σε και ν΄ο ήλεν και ηλαίνεσαι τα παλικάρια κλαίγνε κι αραεύνε σε. τα παλικάρια κλαίγνε κι αραεύνε σε. | |
| Τραγούδια | |
| ΕΤΑΙΡΟΝ ΚΙ Η ΛΥΓΕΡΗ | |
| Έταιρον κι η Λυγερή παν, όλεν τον ποταμόν. Έταιρον επέρνιξεν και η κόρ΄ κ΄ επόρεσεν. - Πέρνιξο με, Έταιρε, το τσιαρκούλι μ, δίγω σε. - Νιά περνίν περνίζωσε, νιά τσιαρκούλι μ΄ παίρω σε. - Πέρνιξο με, Έταιρε, το ζωνάρι μ΄ δίγω σε. - Το ζωνάρ, ς τ΄ εσόν ας εν, άλλο τάγμαν τάξο με. - Περνιξό με, έταιρε, το βραχιόλι μ, δίγω σε. - Ντο να φτάγω τ΄ άκλερον, τ΄ άψιμον να καίει ατο. ’λλο τάγμαν τάξο με κι εγώ ΄σέν περνίζω σε. - Ασήν ψη μ΄ κι ανέτερα, τ΄ άλλα όλια δίγω σε. Ασό χερ΄ επέρπαξεν κι ατέν πέραν έσυρεν. | - Δός με, κόρη, ντ΄ έταξες, την φιλίαν ντ΄ ετάγαμε. - Έμπρια μουν λιβάδια ειν΄πάγω εκεί και δίγω σε. - Έρθαμε κι εξέρθαμε κι εξακαμπανίσταμε. Δός με, κόρη, ντ΄ έταξες, την φιλίαν ντ΄ ετάγαμε. - Τ΄ έμπρια μουν κοιλάδα είν΄ , πάγω εκεί και γίγω σε κι εκεί περαν κώμια είν΄ πάγω εκεί και δίγω σε. - Έρθαμε κι εξέρθαμε κι εξακαμπανίσταμε, άρ δός, κόρη, ντ΄ έταξες και ντ΄ εσυνετάγαμε. - Διέξ΄ τ ατόν τη σκύλ΄ τον γιόν, εγώ δεν ΄κί δίγ΄ ατον!... |
| Τραγούδια | |
| ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ | |
| «Αρχή Κάλαντα» | |
| Αρχή Κάλαντα κι αρχή του χρόνου / κι αρχή του χρόνου πάντα Κάλαντα , πάντα του χρόνου / πάντα του χρόνου Αρχή μήλον έν κι αρχή κυδών' έν / κι αρχή κυδών' έν κι αρχή βάλσαμον το μυριγμένον / το μυριγμένον Εμυρίστεν άτο ο κόσμος όλεν / ο κόσμος όλεν για μυρίστ' άτο κι εσύ αφέντα / καλέ μ' αφέντα Τα καλά παιδία έρθαν σην πόρτας / και ξάν σην πόρτα σ' άψον το κερί σ' κι έλα σήν πόρτα σ' / κι έλα σήν πόρτα σ' Χα μηλόπα , χα ξερά τζιρόπα / ξερά τζιρόπα Χα ξερά , μαύρα κοκκιμελόπα / κοκκιμελόπα Χρόνια πολλά πάντα και του χρόνου! | |
| Τραγούδια | |
| ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ | |
| «Χριστός 'γεννέθεν» | |
| Χριστός 'γεννέθεν , χαράν σον κόσμον , χα καλή ώρα , καλή σ' ημέρα , χα καλόν παιδίν οψέ 'γεννέθεν . Οψέ 'γεννέθεν , κι ουρανοστάθεν , τον εγέννεσεν η Παναγία , τον ενέστεσεν Αι-Παρθένος . Εκαβάλκεψεν χρυσόν πουλάρι , κι εκατήβεν σο σταυροδρόμι , σταυροδρόμι και μοιροδρόμι . Έρπαξαν Ατον οι χιλ' Εβραίοι , οι χίλ' Εβραίοι και μύριοι Εβραίοι , ας ακρεντικά κι ασήν καρδίαν . Αίμαν έσταξεν , χολή κ' εφάνθεν , ούμπαν έσταξεν , και μύρος έτον , μύρος έτον και μυρωδία . | Εμυρίστεν ατο ο κόσμος όλεν , για μυρίστ' ατο κι εσύ αφέντα , συ αφέντα , καλέ μ' αφέντα . Έρθαν τη Χριστού τα παλληκάρια , και θυμίζνε τον νοικοκύρην , νοικοκύρη μ' και βασιλέαν . Δέβα σο ταρέζ' κι έλα σην πόρταν , δος μας ούβας και λεφτοκάρυα , κι αν ανείς μας , χαράν σην πόρτα σ' . Καλά Χριστούγεννα και σ' έτη πολλά ! |
| Τραγούδια | |
| ΚΑΛΑΝΤΑΡ΄ΤΣ ΚΑΙ ΝΕΟΝ ΕΤΟΣ | |
| Εδέβαν τα Χριστούγεννα, έρθανε και τα Φώτα, άνοιξον το καρδόπο σου, τη παραδείσ΄την πόρταν Καλανταρτς και νέον έτος, κόρ΄θα παίρω σε οφέτος, καλαντάρ΄τς καλή χρονία, κόρ΄έλ΄ας φιλώ σε μιαν Έρθαν πουλί μ΄ τα Κάλαντα, έρθανε και τα Φώτα, εσύ την χώραν ξάι μ΄ ακούς, την καρδία σ΄ ερώτα. | Καλανταρτς και νέον έτος, κόρ΄ θα παίρω σε οφέτος, καλαντάρ΄ τς καλή χρονία, κόρ΄ έλ ΄ας φιλώ σε μιαν ’νοιξον, ρίζα μ΄ άνοιξον, άνοιξον το πορτόπο σ΄, και δός με γλυκύν φίλεμαν κι έπαρ΄ με σ΄ εγκαλόπο σ΄ Καλανταρτς και νέον έτος, κόρ΄θα παίρω σε οφέτος, καλαντάρ΄τς καλή χρονία, κόρ΄έλ΄ας φιλώ σε μιαν |
| Τραγούδια | |
| ΚΟΡΤΣΟΠΟΝ ΛΑΛ' ΜΕ | |
| Κορτσόπον ανημέρωτον - κορτσόπον λάλ' με Κορτσόπον ανημέρωτον -κορτσόπον λάλ' με Πότε θα ημερούσαι -λάλ' με κι ας λαλώ σε Πότε θα ημερούσαι -λάλ' με κι ας λαλώ σε Και με τ' εμέν το παλληκάρ' - κορτσόπον λάλ' με Και με τ' εμέν το παλληκάρ' - κορτσόπον λάλ' με Πότε θα στεφανούσαι - λάλ' με κι ας λαλώ σε Πότε θα στεφανούσαι - λάλ' με κι ας λαλώ σε Κορτσόπον λάλ- με, λάλ' με κι ας λαλώ σε, Σ' έναν βούρα λεφτοκάρυα, λέει με έλ' ας φιλώ σε Σ' έναν βούρα λεφτοκάρυα, λέει με έλ' ας φιλώ σε Κορτσόπον πολλά έμορφον - κορτσόπον λάλ' με | Κορτσόπον πολλά έμορφον -κορτσόπον λάλ' με Και ντο πολλά αγαπώ σε - λάλ' με κι ας λαλώ σε Και ντο πολλά αγαπώ σε - λάλ' με κι ας λαλώ σε Πασκίμ' ντο' κ' εγροικάς ατο - κορτσόπον λάλ' με Πασκίμ' ντο' κ' εγροικάς ατο - κορτσόπον λάλ' με Πάντα πυκνοτερώ σε - λάλ' με κι ας λαλώ σε Πάντα πυκνοτερώ σε - λάλ' με κι ας λαλώ σε Κορτσόπον λάλ' με, λάλ' με κι ας λαλώ σε, Σ' έναν βούρα λεφτοκάρυα, λέει με έλ' ας φιλώ σε Σ' έναν βούρα λεφτοκάρυα, λέει με έλ' ας φιλώ σε |
| Τραγούδια | |
| ΠΑΡΘΕΝ Η ΡΩΜΑΝΙΑ | |
| Ν΄ αϊλί εμάς και βάι εμάς οι Τούρκ΄ την Πόλ΄ επαίραν επαίραν το βασιλοσκάμ΄ κι ελάεν η Αφεντία. Μοιρολογούν τα εκκλησιάς κλαίγνε τα μοναστήρα κι ο Αι-Γιάννες ο Χρυσόστομον κλαίει και δερνοκοπάται. | Μη κλαις, μη κλαις, Αγιάννε μου και μη δερνοκοπάσαι η Ρωμανία ΄πέρασεν η Ρωμανία ΄πάρθεν Η Ρωμανία κι αν ΄πέρασεν ανθεί και φέρει κι άλλο. |
| Τραγούδια | |
| ΣΕΡΑΝΤΑ ΜΗΛΑ ΚΟΚΚΙΝΑ | |
| Σεράντα μήλα κόκκινα πούλιμ' Σεράντα μήλα κόκκινα γιάβριμ' Σ' έναν μαντίλ' δεμένα. Σ' έναν μαντίλ' δεμένα. Σεράντα σεβντάς κι αν εφτάς πούλιμ' Σεράντα σεβντάς κι αν εφτάς γιάβριμ' Κ' ευρίκ'ς κι άμον εμένα. Κ' ευρίκ'ς κι άμον εμένα. Για έλα έλα πούλιμ' , με τ' εμέν έλα γιάβριμ' Ατό τ' εσόν το τέρεμαν πούλιμ', θα σύρ'και παίρ' τ' αχούλιμ'. | Σεράντα μήλα κόκκινα πούλιμ' Σεράντα μήλα κόκκινα γιάβριμ' Ση σειράν τιζεμένα. Ση σειράν τιζεμένα. Έπαρ' αρνίμ' και τη στρατάν πούλιμ' Έπαρ' αρνίμ' και τη στρατάν γιάβριμ' Ντο θα φέρ' τσε σ' εμένα. Ντο θα φέρ' τσε σ' εμένα. Για έλα έλα πούλιμ' , με τ' εμέν έλα γιάβριμ' Ατό τ' εσόν το τέρεμαν πούλιμ' , θα σύρ' και παίρ' τ' αχούλιμ'. |
| Τραγούδια | |
| ΣΟΥΜΕΛΑ ΛΕΝ' ΤΗΝ ΠΑΝΑΓΙΑΝ | |
| Σουμέλα λεν' την Παναγιάν, Σουμέλα λεν κι εσένα, Σουμέλα λεν' την Παναγιάν, Σουμέλα λεν κι εσένα. Θα προσκυνώ την Παναγιάν κι έρχουμε με τ' εσένα, θα προσκυνώ την Παναγιάν κι έρχουμε με τ' εσένα. Σην Παναγία Σουμελά έχει πολλά τσουντζούνας, σην Παναγία Σουμελά έχει πολλά τσουντζούνας. | Εκεί θ' εφτάμε την χαράν με ζίπκας και ζουπούνας, εκεί θ' εφτάμε την χαράν με ζίπκας και ζουπούνας. Εγώ ποντιοπούλ' είμαι κανέναν κι φοούμαι, εγώ ποντιοπούλ' είμαι κανέναν κι φοούμαι. Σην Παναγίαν Σουμελά θα πάω στεφανούμαι, σην Παναγίαν Σουμελά θα πάω στεφανούμαι. |
| Τραγούδια | |
| Τ΄ ΗΛ΄ ΤΟ ΚΑΣΤΡΟΝ | |
| Όλα τα κάστρα είδα κι όλα γύρισα κι άμον του Ήλ΄ το κάστρον, κάστρον ΄κ΄ έτονε. Σεράντα πόρτας είχεν κι όλα σίδερα κι εξήντα παραθύρια κι όλια χάλκενα. Και του γιαλού η πόρτα έτον μάλαμαν. Τούρκος το τριγυρίζει, χρόνους δώδεκα, | μήδ΄ εμπορεί να πάρει, μήδ΄ αφήνει ατο. Κι ένας μικρός τουρκίτσος, ρωμιογύριστος, ρόκαν και ροκοτζούπιν βάλ΄ σα μέσα του, αδράχτι και σποντύλι παίρ΄ σα χέρια του, μαξιλαρίτσαν βάλει κι εμπροζώσκεται κι εγέντονε γυναίκα, βαριασμένισσα. Το Κάστρον τριγυρίζει και μοιρολογά. |
| Τραγούδια | |
| ΤΗ ΤΡΙΧΑΣ ΤΟ ΓΕΦΥΡ' | |
| Ρεφραίν: -Έλα Δάφνεμ ποταμέ - Ε, Δάφνεμ και μυριγμένε Ση γέφυραν, ση γέφυραν, ση Τρίχας το γεφύριν, χίλιοι μαστόρ' εδούλευαν και μύριοι μαθητάδες. Όλεν τ' ημέραν έχτιζαν, τη νύχταν εχαλάουτον. - Ντο δεις με πρωτομάστορα και στένω το γεφύρι σ'; - Αν δίγω σε τον κύρη μου, άλλο κύρην πα κ' έχω! - Ντο δεις με πρωτομάστορα και στένω το γεφύρι σ'; - Αν δίγω σε τη μάνα μου, άλλο μάναν πα κ' έχω! - Ντο δεις με πρωτομάστορα και στέκει το γεφύρι σ'; - Αν δίγω σε τ' αδέλφια μου, άλλ' αδέλφια πα κ' έχω! - Ντο δεις με πρωτομάστορα και στερένω το γεφύρι σ'; - Αν δίγω σε την κάλη μου, καλύτερον ευρήκω! Τρι' αδέλφια έμνες εμείς και οι τρεις καταραμένοι, είνας έχτσεν την ’δεσαν κι άλλε το Δεβασίριν κι εγώ η τρισκατάρατος της Τρίχας το γεφύριν. | |
| Τραγούδια | |
| ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑΜ΄ ΕΧΑΣΑ | |
| Την πατρίδαμ' έχασα, άκλαψα και πόνεσα. Λύουμαι κι' αρόθυμο, όι-όι ν' ανασπάλω κι' επορώ. Ρεφραίν: Μίαν κι' άλλο ΄σην ζωή μ' σο πεγάδι μ' σην αυλή μ'. Νέροπον ας έπινα, όι-όι και τ' ομμάτα μ' έπλυνα. | Τά ταφία μ' έχασα ντ' έθαψα κι' ενέσπαλα. Τ' εμετέρτς αναστορώ, όι-όι και 'ς σο ψυόπο μ' κουβαλώ. Ρεφραίν: Εκκλησίας έρημα, μοναστήρα ακάντηλα, πόρτας και παράθυρα, όι-όι επέμναν ακρόνυχτα. Ρεφραίν: |
| Τραγούδια | |
| ΤΡΑΝΤΕΛΛΕΝΟΙ | |
| Να' σαν την μάναν που γεννά (δις) τα τράντα χρόνια μίαν (δις) κι εφτάει υιόν Τραντέλλεναν (δις) και νύφεν γαλοφόραν (δις) | Εφτάει υιόν Τραντέλλεναν (δις) Ακρίταν σα ρασία (δις) εβγαίν' και πάει σον πόλεμον (δις) για την ελευθερίαν (δις) |
| Τραγούδια | |
|
Οι εποχές: Ανοιξη Θέρος = Καλοκαίρι Μοθόπωρον = Φθινόπωρο Χειμωγκόν = Χειμώνας
Οι μήνες: Καλαντάρτς καλή χρονία, κόρ' εσύ εσέν ερία καλαντάρτς και νέον έτος, κόρ' θα παίρω σε οφέτος Ο Κούντουρον έν' λειψός, ποδεδίζω το Χριστό σ'. Ο Μάρτς φέρ' τα χελιδόνα κελαϊδούν και λύν'ν τα χόνα Απρίλτς έρται και περά, τ' άλλο κλαίει τ' άλλο γελά. Έρθεν ο Καλομηνάς, γάλαν φά όσον πεινάς. Ο Κερασινόν φέρ' ήλιον και μαραίν' σε άμον μήλον. Έρθεν και ο Χορτοθέρτς, έπαρ' το καγάν' 'ς σο χέρτς. Αύγουστον φέρ' τα γεμίσα ας σην κορφήν ως τα νύχα. (Και Αλωνάρτς) Ο Σταυρίτες ρεντσιπέρτς, έναν σπέρτς και δέκα παίρτς. Ο Τρυγομηνάς φέρ' ξύλα και μαραίν' και ρούζ' τα φύλλα. Αεργίτες έν' ζεγκίντς φέρ' κρύα νερά και πίντς. Κι ο Χριστιανάρτς φέρ' κρύον νασάν εκείνον π' έχ' τον βίον. Ιανουάριος = Καλαντάρ'ς Φεβρουάριος = Κούντουρον και Λειφτός Μάρτιος = Μάρτς Απρίλιος = Απρίλτς Μάϊος = Καλομηνάς Ιούνιος = Κερασινόν Ιούλιος = Χορτοθέρτς Αύγουστος = Αλωνάρτς και Αύγουστον και ’γουστον Σεπτέμβριος = Σταυρίτες Οκτώβριος = Τρυγομηνάς Νοέμβριος = Αεργίτες Δεκέμβριος = Χριστιανάρτς
Οι ημέρες: Την Δευτέραν 'κι δουλεύ'νε οι τεμπέλ' πώς κετσινεύ'νε; (Πώς περνάνε;) ’ψον τ' άψιμο σ' την Τρίτ' και μη καίει σε το κιρπίτ' (σπίρτο). Την Τετράδ' αν τρως ελάδ' κόφς και τη δαβόλ' τ' ουράδ'. Θα κοιμούμ' όλεν την Πέφτ' τ' αρνί μ' κάτς φοούμε κλέφτ'. Η Παρασκευή κλαμένον λημονεύ'νε αποθαμένον. Σάββα δέβα 'ς σην δουλεία σ' έλα εφτάμε εμείς φιλίας. Σήμερον έν' Κερεκή στα ολίγον κι επεκεί.
| |
| Αρχή Σελίδας | |
